De energiemarkt in het kort

Helder overzicht van dynamische prijzen, netproblemen en hoe de markt werkt

Waarom deze uitleg?

De energiemarkt beweegt snel. Klanten hebben veel vragen over dynamische prijzen en netcapaciteit. Dit artikel geeft een duidelijk overzicht van hoe het werkt, in gewone taal.

Hoe werkt de elektriciteitsketen?

Productie: Elektriciteit wordt opgewekt door windmolens, zonnepanelen, gascentrales en kerncentrales.

Transport: Via landelijke hoogspanningslijnen reist stroom door het land.

Distributie: Lokale netbeheerders – zoals Liander – brengen de stroom naar wijken en straten.

Levering: Energiebedrijven leveren de stroom aan huishoudens en bedrijven.

Meting: Slimme meters registreren gebruik en teruglevering.

Handel: Energiebedrijven kopen en verkopen stroom op verschillende markten.

Kortom: stroom legt een lange weg af voordat jij het gebruikt.

De drie belangrijkste energiemarkten

1. Forward-markt (maanden tot jaren vooruit)

Hier wordt vroeg ingekocht om risico’s te beperken.

2. Day-Ahead markt (één dag vooruit)

Per kwartier worden hier de prijzen voor de volgende dag vastgesteld.
Dynamische contracten zijn direct aan deze markt gekoppeld.

3. Intraday markt (op de dag zelf)

Tot vlak voor levering kunnen energiebedrijven nog stroom bijkopen of verkopen.
Handig bij onverwachte wind of zon.

Waarom moet het net in balans blijven?

Stroom werkt alleen goed als gebruik en productie gelijk blijven. Dat balanceren gebeurt via drie systemen:

FCR – snelle noodrem (binnen 30 seconden)
Wordt ingezet bij direct onevenwicht.

aFRR – automatische bijsturing (binnen 5 minuten)
Reageert automatisch op veranderingen.

mFRR – handmatige bijsturing (binnen 15 minuten)
Als extra correctie nodig is.

TenneT, de landelijke netbeheerder, regelt dit continu.

Wat betekent “onbalans”?

Onbalans ontstaat wanneer er meer of minder stroom wordt gebruikt dan vooraf is ingekocht.

Voorbeeld:
Ingekocht: 10.000 kWh
Werkelijk verbruik: 11.000 kWh
Verschil: 1.000 kWh = onbalans

Energiebedrijven betalen de kosten hiervan.
Klanten betalen geen boete voor onbalans.
Bij dynamische contracten kunnen ze de onbalansprijs wél zien in de app.

Wat is congestie?

Congestie betekent dat het elektriciteitsnet te vol is: er past tijdelijk geen extra verbruik of teruglevering bij.

Er bestaan twee typen contracten om dit op te lossen (vooral voor grote bedrijven):

Dynamisch capaciteitsbeperkend contract
Op bepaalde momenten mag een klant minder verbruiken of terugleveren.

Statisch capaciteitsbeperkend contract
De klant heeft altijd een vaste limiet.

Soms krijgt een klant een vergoeding als hij meewerkt aan zo’n beperking.

Wat zit er in de energietarieven?

De klantprijs bestaat uit:

• Inkoop van stroom of gas

• Risico’s (bijvoorbeeld seizoenen en prijsverschillen)

• Onbalanskosten

• Profilering (hoe voorspelbaar iemand verbruikt)

• Een marge om het bedrijf draaiende te houden

Een energiebedrijf doet dus meer dan alleen inkopen.

Samenvatting: dit moet je vooral onthouden

1. Dynamische prijzen komen uit de Day-Ahead markt.
   Klanten zien deze prijzen per kwartier.

2. Onbalansprijzen zijn geen klantboetes.
   Ze gelden voor energiebedrijven.

3. Congestie betekent dat het net vol zit.

4. De energiemarkt verandert continu.
   Zon, wind, en vraag bepalen elke dag opnieuw de prijs.